"Bồ công anh" hay "Bõ công anh" là tên gọi một loài hoa nhỏ, hoa mọc thành bông với những cánh nhỏ tung bay theo gió.
Trong dân gian vẫn lưu truyền câu chuyện kể về sự tích tên gọi Bõ công anh như sau: ngày xưa có đôi vợ chồng nọ sống đầm ấm trong ngôi nhà nhỏ ở góc rừng. Xung quanh nhà của họ có rất nhiều một loại cây lá mỏng nhăn nheo, nhiều hình dạng, thường có lá hình mũi mác, gần như không có cuống, mặt trên màu nâu sẫm, mặt dưới màu nâu nhạt, mép lá khía răng cưa, to nhỏ không đều. Có lá chỉ có răng thưa hay gần như nguyên. Gân giữa to và nổi nhiều. Vị hơi đắng. Đoạn thân dài 3 - 5 cm, tròn, thẳng, lõi xốp, đường kính khoảng 0,2 cm, mặt ngoài màu nâu nhạt, lốm đốm, có mấu mang lá hoặc vết tích của cuống lá. Họ thường lấy lá này thay rau ăn hàng ngày nhưng không biết tên gọi của loại cây này là gì. Thời gian thấm thoát trôi đi, mái nhà nhỏ của họ cũng vang lên tiếng khóc trẻ thơ. Thế rồi người vợ trong giai đoạn cho con bú, đã mắc phải căn bệnh lạ. Đó là sự mất tia sữa, vú sưng tấy đỏ rất đau. Cả hai vợ chồng đều rất đau lòng khi nghe tiếng khóc ngặt thiếu sữa của con trẻ. Còn người vợ cũng nước mắt đầm đìa vì thương con và bản thân cũng đang đau nhức. Người chồng thương vợ, thương con đã trèo đèo, lội suối đi tìm những bài thuốc của những thầy thuốc nổi tiếng trong vùng về chữa trị cho vợ nhưng cũng không qua khỏi.
Một hôm, khi đang ngồi nghỉ giữa cánh đồng, người chồng mệt quá đã ngủ thiếp đi. Trong giấc mơ, chàng nhìn thấy hàng ngàn cô tiên hoa, đang bay trong gió khắp cánh đồng. Các cô đã mách cho chàng cách chữa bệnh cho vợ. Tỉnh dậy, chàng vội vã trở về nhà. Ra vườn hái một nắm lá hàng ngày vân nấu ăn mọc xung quanh nhà mình rất nhiều, đem về rửa sạch, giã nát, chắt lấy nước cho vợ uống còn bã đem đắp trực tiếp lên vú vợ. Sau đó một ngày thì vú vợ hết sưng và những giọt sữa thơm mát lành đã về trong niềm vui sướng của đứa trẻ.
Từ đó trở đi dân gian gọi cây đó là "Bõ công anh" tức là bõ công của người chồng đi tìm thuốc chữa bệnh cho vợ.
Lời tiên tri hay lời cầu nguyện? Sẽ không thể nào quên Sau một lần được thấy Những nụ hôn vàng cháy Của hoa Bồ Công Anh Trên má cánh đồng xanh Ngất ngây và bát ngát.
Đã lâu lắm rồi, khi con người mới hình thành nên các quốc gia và đang cố gắng củng cố sự vững mạnh của đất nước mình. Ở một vương quốc nọ, cũng giống như nhiều quốc gia khác, họ đang sống trong những ngày tháng đầu tiên của một thời kỳ phát triển mạnh mẽ. Cả đất nước dường như sôi nổi và phân kính với sự phát triển. Ở nơi đó, trong một gia đình của vị quan có hai người con trai, một người còn khá nhỏ, người con trai còn lại đã bước sang độ tuổi 14. Cuộc sống của gia đình đối với nhiều người được coi là êm đềm và đầy đủ.
Thế nhưng, cho đến một ngày, người cha gọi người con trai lớn và hỏi:" Sống ở trên đời việc lớn nhất đối với người con trai là gì?"
Người con trai trả lời: "Là một người con trai thì nên học tập và rèn luyện, còn là một người đàn ông thì phải giữ được cái cốt cách của một người con trai".
Người cha cau mày và nói: "Vậy là con biết mình phải sống thế nào rồi hả?".
"Dạ"- Người con trai đáp. Người cha quay lưng đi mà không nói thêm lời nào.
Trong suốt quãng thời gian sau, cậu con trai lớn không ngừng trải qua bao nhiều thách thức của cuộc sống. Những bài học của từ những người trong gia đình đã trui rèn nên một con người, một người đàn ông thực sự. Cậu con trai 14 năm nào đã trở thành chàng thanh niên cao lớn. Trong trái tim chàng là ẩm ủ bao nhiêu hoài bão, bao nhiêu mơ ước. Có những ước mơ thật nhỏ bé như một câu chuyện tình, có những hoài bão to lớn như một vị hoàng đế. Có những mơ ước mà chàng đã giành được, những vinh quang nhỏ nhặt và có cả những thật bại đầy nước mắt. Cho đến một ngày, chàng muốn đi tìm một chỗ đứng riêng cho mình, muốn một cuộc sống độc lập, chàng đã quyết định ra đi.
Với nguồn lực của mình và số bạn bè của mình, chàng tự thiết lập cho mình một đội quân. Chàng muốn tự mình xây dựng một đế quốc cho riêng mình. Chàng đã ra đi. Trải qua hàng trăm, hàng ngàn trận đánh. Đi qua biết bao nhiêu ngôi làng, nhưng những gì chàng giành được ngày một hùng mạnh, nhưng trong đầu chàng mới chỉ vọn vẹn có "kinh nghiệm về sự mất mát".
Thời gian dần trôi, mải mê với chính chiến, mái tóc xanh thủa nào đã ngả màu tráng ngà, cái màu của tuổi tác và sự phản chiếu của ánh nắng mặt trời. Vị hoàng đế, một mình một người chậm bước trên đất nước rộng lớn mà mình tạo ra. Ông mải mê đi, đi mãi, và dừng chân nghỉ trong phòng khách của một ngôi nhà nhỏ. Ngước mắt nhìn qua cửa sổ, ánh trăng đã lên cao. Trong mắt ông những kỷ niệm như tràn về, từ những ngày tháng thơ ấu, đến thời gian tha hương, xa xứ. Trong đầu ông hàng loạt những câu hỏi, những suy nghĩ về những gì ông chưa làm được.
Ông nhớ những người thân, những người bạn, những người ông chưa làm được gì nhiều cho họ... Ánh trăng đã xuống dần và vị hoàng đế gọi chủ nhà lại và nói: "Khi ta chết hãy chôn ta ở nới cánh đồng thảo nguyên rộng lớn ở quê ta. Ta muốn linh hồn ta được về với quên hương, để trở về với nới ta sinh ra. Dù ta ở đâu, bay xa đến đâu cũng sẽ có một ngày ta trở về mảnh đất đó"..."ta muốn gửi muôn phần hồn ta vào gió, phần theo cha, phần gửi mẹ, phần gửi người ta yêu, phần gửi những người ta đã lỡ hẹn, gửi những người cho ta là không đúng..."..."mỗi phần hồn là một lời nguyện cầu, nơi ta đến có nụ cười, có cả nước mắt,..." Ít lâu sau vị hoàng đế băng hà. Theo lời căn dặn của ông, ông được chôn cắt tại thảo nguyên rộng lớn nơi quê hương ông sinh ra.
Và từ nơi ông được chôn cắt mọc lên một loài hoa. Loài hoa lạ khi nở hoa trông như như những chiếc răng của loài sư tử. Khi hoa tàn những cánh hoa bay theo làn gió. Những cánh hoa tựa như những cây hoa thu nhỏ. Dựa mình theo gió mà bay... Loài hoa đó được gọi tên hoa Bồ Công Anh... nơi gửi gắm những lời nguyện ước...
Tác dụng dược lý
Bồ công anh (Đông y cho là thuộc về hàn lương) được áp dụng phương pháp lồng cử động đã thể hiện tác dụng an thần.
Flavonoid của Bồ công anh đã được nghiên cứu tác dụng sinh học thấy có tác dụng ức chế men Oxy hóa khử peroxydase và catalase máu chuột cống trắng. Những thí nghiệm tiến hành với huyết thanh người cũng cho những kết quả ức chế men oxy hóa khử rõ rệt.
Theo tài liệu nước ngoài, tại một số nước, người ta có sử dụng và nghiên cứu những loài Lactuca khác như L.virosa, L. sativa (rau diếp ăn của Việt Nam), thấy những cây này không độc và có tác dụng trên hệ thần kinh trung ương gây ngủ nhẹ.
Thành phần hoá học: Flavonoid, chất nhựa.
Công năng: Thanh nhiệt giải độc, tiêu viêm tán kết
Công dụng: Trị nhọt độc, sưng vú do tắc tia sữa, tràng nhạc.
Cách dùng, liều lượng: Ngày 8 - 30g sắc uống. Lá tươi giã nát đắp ngoài.
Bào chế:
Rửa sạch lá, cắt đoạn 3 - 5 cm, phơi khô để dùng.Nấu cao: Rửa sạch, phơi khô, nấu thành cao đặc (1 ml cao tương đương 10 g dược liệu)
Bài thuốc:
+ Trị gai đâm hoặc bị nhằm nước đái của con cáo làm cho thịt sưng phù: Bồ công anh gĩa nát lấy nước cốt bôi vào nhiều lần thì khỏi (Đồ Kinh phương).
+ Trị sản hậu không cho con bú, sữa tích lại làm cho vú căng, sưng: Bồ công anh gĩa nát, đắp lên đó, ngày 3 đến 4 lần (Mai Sư phương).
+ Trị cam sang, đinh nhọt: Bồ công anh gĩa nát, lấy riêng một ít vắt nước trộn rượu sắc uống cho ra mồ hôi (Chứng Loại Bản Thảo).
+ Trị lở loét lâu ngày không khỏi, ong châm, rắn cắn, bọ cạp cắn: Bồ công anh gĩa nát, đắp vào vết thương (Cấp Cứu phương).
+ Trị kết mạc viêm cấp tính, mắt đỏ sưng đau [do Can hỏa bốc lên]: Bồ công anh (tươi) 80g , Chi tử 7 trái, sắc uống (Lâm Sàng Thường Dụng Trung Dược Thủ Sách).
+ Trị ung độc sưng tấy cấp tính: Bồ công anh 20g đến 40g, sắc uống (Bồ Công Anh Thang - Lâm Sàng Thường Dụng Trung Dược Thủ Sách).
1. Thuốc tiêu độc chữa sưng vú, mụn nhọt: Bồ công anh 12g, Ké đầu ngựa 12g, Vòi voi 12g, Liên kiều 12g, Kim ngân hoa 10g, Kinh giới l0g, Hạ khô thảo l0g, Cỏ mần trầu l0g. Tất cả phơi khô, thái nhỏ, sắc với 400ml nước còn l00ml, uống làm 2 lần trong ngày. (Kinh nghiệm của bệnh viện Hưng Yên - Hải Hưng).
2. Chữa đau dạ dày: Lá Bồ công anh khô 20g, lá Khôi 15g, lá Khổ sâm l0g, nước 300ml. Đun sôi trong vòng 15 phút, thêm đường, chia 3 lần uống trong ngày. Uống liên tục trong vòng 10 ngày. Nghỉ 3 ngày rồi lại tiếp tục cho đến khi khỏi (Tài Nguyên Cây Thuốc Việt Nam).
3. Chữa mụn nhọt, lành nhọt chóng chín và vỡ mủ: Lá Bồ công anh tươi phối hợp với lá Phù dung, rễ Vông vang hoặc rễ Gai, gĩa đắp (Tài Nguyên Cây Thuốc Việt Nam).
Kiêng kỵ: Các chứng âm hư hoặc tràng nhạc, ung nhọt đã vỡ cấm dùng.
Ghi chú: Rễ, lá Bồ công anh Trung Quốc (Taraxacum officinale Bigg), họ Cúc (Asteraceae) được dùng với công dụng tương tự Bồ công anh Việt nam.
